Citroenzuur in huidverzorging: wat het doet en is het slecht voor je huid?

Citroenzuur staat op zo veel etiketten omdat het een handige hulpstof in formules is. In kleine hoeveelheden verlaagt en stabiliseert het de pH van een product en bindt het sporen metaal die een formule kunnen bederven. In hogere concentraties werkt het als alfahydroxyzuur (AHA) dat exfolieert. In normale hoeveelheden is het niet slecht voor je huid.

Waarom zit citroenzuur in zo veel cosmetica?

Citroenzuur is het zuur dat citroenen en limoenen hun zure smaak geeft. Voor cosmetica wordt het meestal door fermentatie gemaakt, op dezelfde manier als citroenzuur van voedingskwaliteit. In voeding is het het additief E330, een van de meest voorkomende vermeldingen in onze gids over E-nummers en voedingsadditieven.

Het expertpanel van het Amerikaanse Cosmetic Ingredient Review (CIR), dat de veiligheid van cosmetische ingrediënten beoordeelt, meldt dat citroenzuur in cosmetica functioneert als pH-regelaar, chelaatvormer of parfumingrediënt. Die taken verklaren waarom je het ziet in reinigers, shampoos, moisturizers, serums en zelfs make-up.

• pH-regelaar: veel ingrediënten en conserveermiddelen werken het best, of blijven stabiel, binnen een bepaald pH-bereik. Een kleine hoeveelheid citroenzuur brengt de formule naar dat bereik, vaak naar een niveau dicht bij het van nature licht zure oppervlak van de huid.
• Buffer: samen met het zout natriumcitraat helpt het te voorkomen dat de pH afwijkt terwijl het product in het schap staat.
• Chelaatvormer: het bindt sporen metalen, zoals ijzer of calcium uit water of grondstoffen. Als die vrij blijven, kunnen ze bederf, verkleuring en ranzige geuren versnellen.
• Stabilisator voor andere ingrediënten: door metalen te binden die oxidatie aandrijven, helpt het oliën en antioxidanten in de formule te beschermen. Een overzicht van hydroxyzuren merkt op dat citroenzuur veel in topische producten wordt gebruikt als antioxidant.

In al deze rollen is citroenzuur er niet om je huid te veranderen. Het is er om het product tot de laatste druppel te laten werken zoals bedoeld.

Citroenzuur als exfoliant (AHA)

Bij hogere concentraties en een lage pH gedraagt citroenzuur zich als andere exfoliërende zuren. De FDA rekent het tot de alfahydroxyzuren, naast het bekendere glycol- en melkzuur. Scheikundigen delen het door de structuur soms ook in bij de bètahydroxyzuren, maar verwar het niet met salicylzuur, het BHA dat in poriën werkt. In huidverzorgingstermen werkt citroenzuur als een wateroplosbare oppervlakte-exfoliant, zoals de AHA's in onze gids over AHA, BHA en PHA.

Je vindt het vooral als exfoliant in "fruitzuur"-mengsels, peelingpads en sommige toners, vaak gecombineerd met glycol-, melk- of appelzuur. Het is zelden de ster van een product.

Hoe sterk is het bewijs?

Zwakker dan voor glycolzuur en melkzuur. Het meeste AHA-onderzoek richtte zich op die twee, en de concentratie- en pH-limieten van het Amerikaanse veiligheidspanel zijn voor hen vastgesteld. Voor citroenzuur zijn er maar weinig studies. In een kleine studie uit 1997 vergrootte een lotion met 20% citroenzuur, drie maanden gebruikt, de dikte van de levende buitenste huidlaag en de vochtbindende moleculen in zonbeschadigde huid, veranderingen vergelijkbaar met die van glycolzuur. Dat is veelbelovend, maar het is lang niet het bewijs dat achter glycolzuur, retinoïden of vitamine C staat.

Is gladdere huid je doel, dan is citroenzuur in een mengsel prima, maar er is geen reden om het te verkiezen boven een goed onderzochte AHA.

Is citroenzuur slecht in huidverzorging?

Nee, niet in de hoeveelheden die in normale producten worden gebruikt. Het CIR-expertpanel concludeerde dat citroenzuur, de anorganische zouten (zoals natrium- en kaliumcitraat) en de alkylesters (zoals triethylcitraat) veilig zijn bij het huidige gebruik en de huidige concentraties. Verschillende ervan worden ook algemeen als veilig erkend als rechtstreekse voedingsadditieven.

Als citroenzuur alleen een pH-regelaar is, zit er zo weinig in dat het je huid zeer waarschijnlijk niet zal storen. Irritatie is vooral een kwestie bij exfoliërende producten, waar het zuur in grotere hoeveelheden en bij een lage pH aanwezig is. Mogelijke reacties zijn:

• Prikken of branden, vooral op net geschoren, verbrande of beschadigde huid
• Roodheid, droogheid of vervelling als je het te vaak gebruikt
• Meer irritatie als het in dezelfde routine met andere zuren of retinoïden wordt gecombineerd

Heb je een snel geïrriteerde huid, rosacea of eczeem, voer dan elk exfoliërend zuur langzaam in of sla het over. Onze gids voor de gevoelige huid legt uit hoe je nieuwe producten test, en huidverzorgingsingrediënten die je niet moet mengen gaat over het spreiden van zuren en retinoïden.

Citroenzuur en zonnegevoeligheid

Dit geldt voor citroenzuur als exfoliant, niet voor de minieme hoeveelheden in een moisturizer. De FDA adviseert dat AHA-producten de huid gevoeliger voor zon kunnen maken. In een studie die de FDA aanhaalt, maakte vier weken AHA-gebruik de huid gevoeliger voor UV-roodheid, en het effect verdween binnen een week na het stoppen. De FDA adviseert een "Sunburn Alert" op AHA-producten: gebruik zonnebrand, draag beschermende kleding en beperk blootstelling aan de zon tijdens het gebruik van het product en een week erna.

In de praktijk gebruik je exfoliërende zuren 's avonds en draag je elke ochtend een breedspectrum zonnebrand. Onze gids over zonnebrand legt uit hoeveel je moet aanbrengen en wanneer je opnieuw moet smeren.

Waarom je geen citroensap op je huid moet smeren

Als citroenzuur kan exfoliëren, lijkt citroen op je gezicht wrijven een natuurlijke snelle route. Dat is het niet. Een cosmeticaproduct is geformuleerd op een vaste sterkte en pH; vers citrussap is sterk zuur, verschilt van vrucht tot vrucht en bevat naast citroenzuur veel andere stoffen.

Citrussap kan ook fytofotodermatitis veroorzaken. Sommige planten, waaronder limoen, bevatten stoffen die furanocoumarines heten. Komen die op je huid en ga je daarna in de zon, dan lokt UV-licht een reactie uit. DermNet beschrijft rode, vaak blaarvormende plekken die ongeveer 24 tot 48 uur na zonblootstelling verschijnen, soms in druppel- of streepvormen, gevolgd door bruine vlekken die lang kunnen blijven, soms jaren. Limoensap is een klassieke oorzaak, en daarom komt de aandoening veel voor bij barkeepers.

Zo zie je aan het etiket wat citroenzuur doet

Ingrediëntenlijsten geven geen percentages, maar de positie van citroenzuur geeft een sterke aanwijzing. Zoals onze gids over cosmetische ingrediëntenlijsten lezen uitlegt, staan ingrediënten boven 1% in aflopende volgorde en kunnen die van 1% of minder in elke volgorde volgen.

Het doel van het product telt even zwaar als de positie. Een crème of shampoo die niet als exfoliant wordt verkocht, gebruikt citroenzuur vrijwel altijd alleen als hulpstof. Staat er een zonverbrandingswaarschuwing op de verpakking of gaat het over AHA's of exfoliatie, behandel het dan als een actief product en volg het zonadvies hierboven.

En natriumcitraat?

Natriumcitraat is het natriumzout van citroenzuur. Het is geen exfoliant. Formuleurs gebruiken het om de pH te bufferen en, net als citroenzuur, om sporen metaal te binden. Het komt veel voor in reinigers, shampoos en micellair water, en het CIR-panel neemt het op in dezelfde conclusie dat het veilig is zoals gebruikt. Je kunt ook kaliumcitraat tegenkomen, een ander citraatzout dat in hetzelfde overzicht valt.