Is palmolie slecht voor je? Feiten over gezondheid en milieu

Palmolie is in de hoeveelheden uit een normaal voedingspatroon niet gevaarlijk, maar ook geen gezond product. Ongeveer de helft van het vet is verzadigd, en de WHO adviseert dat te beperken. Bij het raffineren ontstaan bovendien sommige contaminanten in hogere gehalten dan bij andere oliën. Het grootste probleem is het milieu: oliepalmplantages hebben grote stukken tropisch bos vervangen.

Wat is palmolie en waarom zit het in zoveel voedsel?

Palmolie wordt geperst uit de vrucht van de oliepalm. Palmpitolie is een andere olie, gemaakt van het zaad in de vrucht. Beide komen voor in een enorme variëteit aan verpakte producten, omdat ze fabrikanten handige eigenschappen bieden:

• Halfvast bij kamertemperatuur, waardoor smeersels, koekjes en gebak hun structuur krijgen zonder harding.
• Stabiel bij verhitting en traag ranzig, zodat producten langer houdbaar zijn.
• Neutrale smaak en geur.
• Goedkoop, omdat de oliepalm veel olie levert op een klein stuk land.

Je vindt het vaak in chocoladepasta, koekjes, taarten en gebak, margarine, chips, instantnoedels, kant-en-klaarmaaltijden, ontbijtgranen en ook in veel cosmetica.

Is palmolie ongezond? Wat het bewijs zegt

Verzadigd vet

Palmolie is bijzonder onder de plantaardige oliën, omdat het een hoog aandeel verzadigd vet bevat: ongeveer de helft van het totale vet. Palmpitolie is nog verzadigder. De WHO adviseert dat hooguit 10% van je dagelijkse energie uit verzadigd vet komt, en noemt palm- en kokosolie naast boter, room, kaas en reuzel als bronnen. Onverzadigde vetten, die in oliën als olijf-, zonnebloem-, koolzaad- en sojaolie zitten, verdienen volgens de WHO de voorkeur.

In de praktijk is palmolie minder verzadigd dan boter of kokosolie en verzadigder dan olijf- of koolzaadolie. Het vervangen door een geharde vet zou slechter zijn, omdat harding transvetten kan vormen. Vervangen door een olie die rijk is aan onverzadigd vet is beter.

Verwerkingscontaminanten

In 2016 beoordeelde de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA) drie stoffen die ontstaan wanneer plantaardige oliën bij hoge temperaturen (ongeveer 200°C) worden geraffineerd: glycidylvetzuuresters, 3-MCPD en 2-MCPD. De hoogste gehalten zaten in palmoliën en palmvetten. EFSA concludeerde dat glycidol, dat vrijkomt uit glycidylesters, genotoxisch en kankerverwekkend is, en maakte zich vooral zorgen over baby's die alleen flesvoeding krijgen, andere jonge leeftijdsgroepen en mensen met een hoge inname.

Sindsdien heeft de EU maximumgehalten vastgesteld voor glycidylesters en 3-MCPD in plantaardige oliën en vetten, met veel lagere limieten voor zuigelingenvoeding en babyvoeding, en hebben producenten hun raffinagemethoden aangepast om ze te verlagen. Dit is een goede reden om niet zwaar te leunen op bewerkte producten met palmolie, maar geen reden tot paniek over een af en toe een koekje.

Is palmolie slecht voor het milieu?

Hier komt het grootste deel van de zorgen vandaan. De oliepalm groeit in tropische gebieden, en Indonesië en Maleisië zijn de grootste producenten. De uitbreiding van plantages heeft geleid tot grootschalige ontbossing, verlies van leefgebied voor bedreigde soorten zoals orang-oetans en uitstoot van broeikasgassen, vooral wanneer koolstofrijke veengebieden worden drooggelegd of verbrand.

Toch is er een kanttekening. De oliepalm levert veel meer olie per hectare dan gewassen als soja, zonnebloem of koolzaad. Volledig vervangen zou betekenen dat er elders meer land nodig is, waardoor de schade zich kan verplaatsen in plaats van stoppen. Daarom pleiten veel milieuorganisaties voor beter geproduceerde palmolie in plaats van een volledige boycot.

Duurzame palmolie: wat betekent RSPO?

De Roundtable on Sustainable Palm Oil (RSPO) certificeert palmolie die volgens haar milieu- en sociale normen is geproduceerd. Het is het bekendste keurmerk, al vinden critici dat de regels en de handhaving niet ver genoeg gaan. Welk label een product draagt, hangt af van het toeleveringsketenmodel dat het bedrijf gebruikt:

Zo herken je palmolie op etiketten

In de EU en het VK moet de ingrediëntenlijst de plant noemen waar een olie vandaan komt, dus palmolie kan zich niet verschuilen achter "plantaardige olie". Op andere plekken, zoals Australië en Nieuw-Zeeland, mag het wettelijk gewoon als "plantaardige olie" of "plantaardig vet" worden vermeld. Let op deze namen:

• Palmolie, palmvet, palmpitolie
• Palmolie-olein, palmstearine, gefractioneerde of geharde palmolie
• Plantaardige olie of plantaardig vet (buiten de EU en het VK hoeft de bron niet genoemd te worden)

Sommige emulgatoren en andere ingrediënten, zoals mono- en diglyceriden van vetzuren (E471), kunnen van palmolie of van andere vetten zijn gemaakt. Het etiket vermeldt meestal niet welke, dus een product kan van palm afgeleide ingrediënten bevatten zonder dat de woorden "palmolie" ergens staan.

Moet je palmolie vermijden?

Vanuit gezondheidsoogpunt zegt de olie zelf minder dan de producten waarin je haar meestal tegenkomt. Producten met veel palmolie zijn vaak koekjes, gebak, smeersels en snacks die ook veel suiker of zout bevatten, en veel ervan zijn ultrabewerkte voedingsmiddelen. Daar minder van eten helpt je voeding, of ze nu palmolie bevatten of niet.

Is het milieu je grootste zorg, kies dan producten met gecertificeerde segregated of identity-preserved palmolie, of vergelijk alternatieven. "Zonder palmolie" is niet automatisch groener of gezonder: een product met kokosolie kan even rijk zijn aan verzadigd vet. Om snacks te vergelijken helpt onze gids over een gezonde snack kiezen je het hele etiket te beoordelen.