Moedervlekken: wat is normaal en wanneer naar de dermatoloog?

De meeste moedervlekken zijn onschuldig: een normale moedervlek is meestal klein, rond of ovaal, egaal van kleur en verandert niet. Ga snel naar een dermatoloog als een moedervlek nieuw is op volwassen leeftijd, in grootte, vorm of kleur verandert, er anders uitziet dan je andere moedervlekken, of begint te jeuken, bloeden of korsten. Vroege controles zijn belangrijk, omdat melanoom het best te behandelen is als het vroeg wordt ontdekt.

Hoe ziet een normale moedervlek eruit?

Moedervlekken (naevi) zijn groepjes pigmentcellen. Ze komen heel vaak voor: volgens het Amerikaanse National Cancer Institute hebben de meeste volwassenen tussen de 10 en 40 gewone moedervlekken. De meeste ontstaan in de kindertijd, mensen kunnen tot ongeveer hun veertigste nieuwe moedervlekken blijven krijgen, en gewone moedervlekken vervagen meestal op oudere leeftijd.

Een typische gewone moedervlek is:

• Meestal kleiner dan ongeveer 5 millimeter in doorsnede
• Rond of ovaal, met een gladde, duidelijke rand
• Egaal van kleur, vaak roze, lichtbruin of bruin (op een bruine en zwarte huid zijn moedervlekken vaak donkerder)
• Vlak of koepelvormig, en stabiel van maand tot maand

Slechts zelden verandert een gewone moedervlek in melanoom. Melanoom ontstaat juist vaker op huid die er eerst normaal uitzag, en daarom verdienen nieuwe vlekken net zoveel aandacht als oude moedervlekken. Melanoom kan op elk huidoppervlak voorkomen, ook op plekken die zelden zon zien. Bij mensen met een donkerdere huid wordt het vaak gevonden onder de nagels, op de handpalmen of op de voetzolen.

De ABCDE's van melanoom

Dermatologen gebruiken de ABCDE-regel om kenmerken te beschrijven die kunnen wijzen op melanoom, de ernstigste vorm van huidkanker. Als een moedervlek of gepigmenteerde vlek een van deze kenmerken heeft, maak dan een afspraak.

De ABCDE's zijn een richtlijn, geen test waarvoor je kunt slagen of zakken. Een moedervlek die aan geen enkele voorwaarde voldoet maar nieuw is of verandert, verdient nog steeds een professionele blik.

Het "lelijke eendje"

De meeste van je moedervlekken lijken op elkaar, als leden van dezelfde familie. Het lelijke eendje is een moedervlek die er anders uitziet dan alle andere: donkerder, groter, een andere vorm, of een enkele vlek die opvalt. De American Cancer Society noemt dit een waarschuwingssignaal, ook als de vlek niet aan de ABCDE's voldoet.

Andere signalen van huidkanker om op te letten

Naast de ABCDE's noemen kankerorganisaties deze veranderingen als reden om je te laten controleren:

• Een wondje dat niet geneest
• Pigment dat zich vanaf de rand van een vlek in de omringende huid verspreidt
• Roodheid of nieuwe zwelling voorbij de rand van een moedervlek
• Jeuk, gevoeligheid of pijn in een moedervlek
• Een verandering van het oppervlak: schilfering, vochtafscheiding, bloeden of een nieuwe knobbel of bult
• Een nieuwe moedervlek of vlek die op volwassen leeftijd verschijnt

Hoe je maandelijks je moedervlekken controleert

De Skin Cancer Foundation raadt aan om je huid eens per maand van top tot teen te controleren. Als je weet hoe je moedervlekken er normaal uitzien, merk je veranderingen makkelijk op. Je hebt alleen goed licht, een passpiegel en een handspiegel nodig.

1. Controleer je gezicht, inclusief neus, lippen, mond en oren (voor- en achterkant).
2. Scheid je haar in lokken om je hoofdhuid te zien, of vraag iemand om hulp.
3. Bekijk je handpalmen, de rug van je handen, de ruimtes tussen je vingers en onder je nagels, en daarna je armen en oksels.
4. Controleer in de passpiegel je nek, borst en romp, ook onder de borsten.
5. Gebruik met je rug naar de spiegel de handspiegel voor je nek, schouders, rug, billen en de achterkant van je benen.
6. Ga zitten om je benen, voeten, voetzolen, de ruimtes tussen je tenen en je teennagels (zonder nagellak) te controleren.

Wie heeft een hoger risico op melanoom?

Iedereen kan melanoom krijgen, maar deze factoren verhogen het risico:

• Veel moedervlekken, meerdere grote moedervlekken of atypische moedervlekken (dysplastische naevi)
• Lichte huid die snel verbrandt, lichte ogen, of rood of blond haar
• Minstens één ernstige zonnebrand met blaren
• Gebruik van zonnebanken of zonnelampen
• Naaste familieleden die melanoom hebben gehad
• Eerder melanoom
• Een verzwakt immuunsysteem

Als meerdere hiervan op jou van toepassing zijn, vraag je arts dan hoe vaak je een professionele huidcontrole moet laten doen. Mensen met veel atypische moedervlekken of melanoom in de familie worden vaak volgens een vast schema gecontroleerd.

Hoe je je huid en je moedervlekken beschermt

Ultraviolette (UV) straling van de zon en van zonnebanken beschadigt de huid en wordt in verband gebracht met melanoom en andere vormen van huidkanker. Dagelijkse bescherming is de gewoonte met het grootste effect: zoek schaduw rond het middaguur, draag een hoed en zonnebril, mijd zonnebanken en gebruik een breedspectrum-zonnebrandcrème met SPF 30 of hoger op onbedekte huid.

In onze gids over zonnebrandcrème lees je hoeveel je moet aanbrengen en hoe vaak je opnieuw moet smeren, en mineraal versus chemische zonnebrandcrème helpt je UV-filters te kiezen waar je je prettig bij voelt.

Kan een app mijn moedervlekken controleren?

Geen enkele app kan zeggen of een moedervlek onschuldig is. De Huidscanner van Green Point analyseert een selfie op 10 cosmetische huidproblemen, waaronder moedervlekken, maar kan niet vaststellen of een moedervlek onschuldig is. Hij is bedoeld voor algemene informatie, is geen medisch hulpmiddel en kan huidkanker niet opsporen of uitsluiten.

Gebruik de Huidscanner voor alledaagse huidverzorgingsvragen, zoals die in ons overzicht van veelvoorkomende huidproblemen, en laat moedervlekken over aan een arts of dermatoloog.