Ενδοκρινικοί διαταράκτες στα καλλυντικά: τι είναι και πώς τους εντοπίζεις

Οι ενδοκρινικοί διαταράκτες είναι ουσίες που παρεμβαίνουν στο ορμονικό σύστημα του οργανισμού και προκαλούν βλαβερά αποτελέσματα ως συνέπεια. Στα καλλυντικά, συστατικά όπως ορισμένα παραβένια, ορισμένα χημικά φίλτρα UV, η τρικλοζάνη και το BHA είναι ύποπτοι ενδοκρινικοί διαταράκτες: εμφανίζουν δράση παρόμοια με ορμόνες σε ορισμένες μελέτες, αλλά η βλάβη στα κανονικά επίπεδα χρήσης των καλλυντικών δεν έχει τεκμηριωθεί. Οι ρυθμιστικές αρχές τα αξιολογούν και περιορίζουν αρκετά.

Τι είναι ο ενδοκρινικός διαταράκτης;

Το ενδοκρινικό σύστημά σου είναι το δίκτυο αδένων και ορμονών (όπως τα οιστρογόνα, η τεστοστερόνη και οι θυρεοειδικές ορμόνες) που ελέγχει την ανάπτυξη, τον μεταβολισμό, τη γονιμότητα και την εξέλιξη. Μια ουσία που μιμείται, αναστέλλει ή αλλοιώνει αυτές τις ορμόνες θα μπορούσε, κατ’ αρχήν, να διαταράξει αυτές τις διαδικασίες.

Ο ευρέως χρησιμοποιούμενος ορισμός του προγράμματος χημικής ασφάλειας του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας θέτει υψηλό πήχη: ενδοκρινικός διαταράκτης είναι μια εξωγενής ουσία που αλλοιώνει τη λειτουργία του ενδοκρινικού συστήματος και κατά συνέπεια προκαλεί δυσμενείς επιπτώσεις στην υγεία ενός οργανισμού, των απογόνων του ή ενός πληθυσμού. Η δράση παρόμοια με ορμόνες σε δοκιμαστικό σωλήνα δεν αρκεί. Πρέπει να υπάρχει βλάβη, και εύλογη σύνδεση ανάμεσα στα δύο.

Μια έκθεση του ΠΟΥ και του Περιβαλλοντικού Προγράμματος του ΟΗΕ για την κατάσταση της επιστήμης τόνισε ότι η έκθεση σε ευαίσθητες περιόδους, όπως η πρώιμη ανάπτυξη, μετράει περισσότερο, επειδή οι επιδράσεις μπορεί να είναι μόνιμες και να εμφανιστούν μόνο αργότερα στη ζωή.

Ύποπτοι και επιβεβαιωμένοι ενδοκρινικοί διαταράκτες

Αυτή η διάκριση εξηγεί το μεγαλύτερο μέρος της σύγχυσης στο διαδίκτυο:

• Οι επιβεβαιωμένοι ενδοκρινικοί διαταράκτες πληρούν τον πλήρη ορισμό: υπάρχουν καλά στοιχεία ορμονικά σχετιζόμενης βλάβης. Στην ΕΕ, τα συστατικά απαγορεύονται ή περιορίζονται όταν η επιστημονική επιτροπή διαπιστώνει κίνδυνο.
• Οι ύποπτοι ή πιθανοί ενδοκρινικοί διαταράκτες εμφανίζουν κάποια δράση παρόμοια με ορμόνες σε εργαστηριακές μελέτες ή μελέτες σε ζώα, αλλά λείπουν ή είναι ασαφή τα στοιχεία βλάβης στους ανθρώπους σε ρεαλιστική έκθεση.

Σχεδόν κάθε καλλυντικό συστατικό που θα δεις να περιγράφεται ως διαταράκτης ορμονών ανήκει στη δεύτερη ομάδα. Αυτό είναι λόγος για προσεκτική μελέτη και λογικά όρια, όχι για πανικό.

Κατάλογος ενδοκρινικών διαταρακτών για τους οποίους ρωτούν οι άνθρωποι στα καλλυντικά

Μπορείς να διαβάσεις περισσότερα για συγκεκριμένες ομάδες στους οδηγούς μας για το αν είναι ασφαλή τα παραβένια και το ορυκτό ή χημικό αντηλιακό. Τα άλατα αλουμινίου στα αντιιδρωτικά προστίθενται μερικές φορές και αυτά σε τέτοιους καταλόγους· ο οδηγός μας για το αλουμίνιο στο αποσμητικό καλύπτει τι δείχνει η έρευνα.

Τι κάνουν η ΕΕ και ο FDA

Στην ΕΕ, τα καλλυντικά συστατικά αξιολογούνται από την Επιστημονική Επιτροπή Καταναλωτικής Ασφάλειας (SCCS), και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μπορεί να τα απαγορεύσει ή να τα περιορίσει. Μετά από διαβούλευση το 2019, η Επιτροπή κατήρτισε κατάλογο προτεραιότητας 28 πιθανών ενδοκρινικών διαταρακτών που χρησιμοποιούνται στα καλλυντικά, μεταξύ αυτών τα benzophenone-3, propylparaben, triclosan, octocrylene, homosalate, BHT, κοζικό οξύ, methylparaben και cyclopentasiloxane.

Μετά από αξιολογήσεις της SCCS, η ΕΕ έχει απαγορεύσει το φίλτρο UV 4-methylbenzylidene camphor (δεν επιτρέπεται πλέον στην αγορά από το 2025) και έχει θέσει ή αυστηροποιήσει όρια για αρκετά άλλα, μεταξύ αυτών το benzophenone-3 (το 2022), το κοζικό οξύ και η τρικλοζάνη (και τα δύο το 2024). Όπου η SCCS θεωρεί ένα συστατικό ασφαλές σε συγκεκριμένη συγκέντρωση, παραμένει επιτρεπτό μέχρι αυτό το όριο.

Στις ΗΠΑ, ο FDA ρυθμίζει τα καλλυντικά με λιγότερα όρια ανά συστατικό. Λέει ότι συνεχίζει να εξετάζει την έρευνα για συστατικά όπως τα παραβένια και δεν έχει βρει πληροφορίες που να δείχνουν ότι επηρεάζουν την ανθρώπινη υγεία όπως χρησιμοποιούνται στα καλλυντικά.

Είναι επικίνδυνοι οι ενδοκρινικοί διαταράκτες στα καλλυντικά;

Η ειλικρινής απάντηση είναι ότι ο κίνδυνος εξαρτάται από τη δόση και την έκθεση, και για τα περισσότερα ύποπτα καλλυντικά συστατικά τα στοιχεία βλάβης στα επιτρεπόμενα επίπεδα είναι περιορισμένα. Μερικοί παράγοντες αλλάζουν το πόσο εκτίθεσαι:

• Προϊόν που μένει στο δέρμα ή ξεπλένεται: μια λοσιόν σώματος που μένει όλη μέρα οδηγεί σε μεγαλύτερη έκθεση από ένα σαμπουάν που ξεπλένεται μετά από ένα λεπτό.
• Περιοχή και ποσότητα: ένα προϊόν σώματος καλύπτει πολύ μεγαλύτερη επιφάνεια δέρματος από ένα βάλσαμο χειλιών.
• Συχνότητα: τα καθημερινά προϊόντα μετράνε περισσότερο από τα περιστασιακά.
• Συνδυασμένη έκθεση: μπορεί να λαμβάνεις την ίδια ουσία από πολλά προϊόντα, και οι επιστήμονες μελετούν ακόμη πώς δρουν μαζί τα μείγματα.

Αν θέλεις να μειώσεις την έκθεση, εστίασε σε προϊόντα που μένουν στο δέρμα, εφαρμόζονται σε μεγάλες επιφάνειες και χρησιμοποιούνται κάθε μέρα. Δεν χρειάζεται να πετάξεις τα πάντα ταυτόχρονα.

Εγκυμοσύνη, μωρά και παιδιά

Οι ορμόνες καθοδηγούν την ανάπτυξη στη μήτρα και στην πρώιμη παιδική ηλικία, γι’ αυτό οι ερευνητές δίνουν τη μεγαλύτερη προσοχή σε αυτές τις περιόδους. Η ΕΕ απαγορεύει ήδη το προπυλοπαραβένιο και το βουτυλοπαραβένιο σε προϊόντα που μένουν στο δέρμα για την περιοχή της πάνας σε παιδιά κάτω των 3 ετών. Πολλοί γονείς επιλέγουν επίσης απλά προϊόντα χωρίς άρωμα για τα μωρά.

Πώς επισημαίνει το Green Point τους ενδοκρινικούς διαταράκτες

Το Green Point ακολουθεί προληπτική προσέγγιση. Τα συστατικά που εμφανίζονται σε καταλόγους ύποπτων ενδοκρινικών διαταρακτών, μεταξύ αυτών ορισμένα παραβένια, χημικά φίλτρα UV, τρικλοζάνη, BHA, BHT, κυκλικές σιλικόνες και άλατα αλουμινίου, κατατάσσονται ως «Ύποπτος ενδοκρινικός διαταράκτης», και μειώνουν τη βαθμολογία ενός προϊόντος. Αυτή η επισήμανση σημαίνει ότι υπάρχουν ανοιχτά ερωτήματα για το συστατικό, όχι ότι ένα προϊόν έχει αποδειχθεί ότι σε βλάπτει.