Hormoonverstorende stoffen in cosmetica: wat het zijn en hoe je ze herkent

Hormoonverstorende stoffen zijn stoffen die het hormoonsysteem van het lichaam verstoren en daardoor schadelijke effecten veroorzaken. In cosmetica zijn ingrediënten zoals sommige parabenen, bepaalde chemische UV-filters, triclosan en BHA vermoedelijke hormoonverstorende stoffen: ze vertonen in sommige studies hormoonachtige werking, maar schade bij normaal cosmetisch gebruik is niet vastgesteld. Toezichthouders beoordelen ze en beperken er meerdere.

Wat is een hormoonverstorende stof?

Je hormoonstelsel is het netwerk van klieren en hormonen (zoals oestrogeen, testosteron en schildklierhormonen) dat groei, stofwisseling, vruchtbaarheid en ontwikkeling regelt. Een stof die deze hormonen nabootst, blokkeert of verandert, kan in principe die processen verstoren.

De veelgebruikte definitie van het chemischeveiligheidsprogramma van de Wereldgezondheidsorganisatie legt de lat hoog: een hormoonverstorende stof is een externe stof die de werking van het hormoonstelsel verandert en daardoor nadelige gezondheidseffecten veroorzaakt bij een organisme, het nageslacht of een populatie. Hormoonachtige werking in een reageerbuis is niet genoeg. Er moet schade zijn, en een aannemelijk verband tussen beide.

Een rapport van de WHO en het milieuprogramma van de Verenigde Naties over de stand van de wetenschap benadrukte dat blootstelling tijdens gevoelige perioden zoals de vroege ontwikkeling het zwaarst weegt, omdat effecten blijvend kunnen zijn en pas later in het leven kunnen verschijnen.

Vermoedelijke en bevestigde hormoonverstorende stoffen

Dit onderscheid verklaart de meeste verwarring op internet:

• Bevestigde hormoonverstorende stoffen voldoen aan de volledige definitie: er is goed bewijs van hormoongerelateerde schade. In de EU worden ingrediënten verboden of beperkt wanneer het wetenschappelijk comité een risico vaststelt.
• Vermoedelijke of mogelijke hormoonverstorende stoffen vertonen enige hormoonachtige werking in laboratorium- of dierstudies, maar bewijs van schade voor mensen bij realistische blootstelling ontbreekt of is onduidelijk.

Bijna elk cosmetisch ingrediënt dat als hormoonverstorend wordt omschreven, valt in de tweede groep. Dat is een reden voor zorgvuldig onderzoek en verstandige limieten, niet voor paniek.

Lijst van hormoonverstorende stoffen waar mensen naar vragen in cosmetica

Meer over specifieke groepen lees je in onze gidsen over of parabenen veilig zijn en minerale versus chemische zonnebrand. Aluminiumzouten in antitranspiranten worden soms ook aan deze lijsten toegevoegd; onze gids over aluminium in deodorant beschrijft wat het onderzoek laat zien.

Wat de EU en de FDA doen

In de EU worden cosmetische ingrediënten beoordeeld door het Wetenschappelijk Comité voor consumentenveiligheid (SCCS), en de Europese Commissie kan ze verbieden of beperken. Na een raadpleging in 2019 stelde de Commissie een prioriteitenlijst van 28 mogelijke hormoonverstorende stoffen op die in cosmetica worden gebruikt, waaronder benzophenone-3, propylparaben, triclosan, octocrylene, homosalate, BHT, kojiczuur, methylparaben en cyclopentasiloxane.

Na SCCS-beoordelingen heeft de EU het UV-filter 4-methylbenzylidene camphor verboden (sinds 2025 niet meer toegestaan op de markt) en limieten vastgesteld of aangescherpt voor meerdere andere, waaronder benzophenone-3 (in 2022), kojiczuur en triclosan (beide in 2024). Wanneer het SCCS een ingrediënt bij een bepaalde concentratie veilig acht, blijft het tot die limiet toegestaan.

In de VS reguleert de FDA cosmetica met minder ingrediëntspecifieke limieten. Ze zegt het onderzoek naar ingrediënten zoals parabenen te blijven beoordelen en geen informatie te hebben gevonden die aantoont dat ze de menselijke gezondheid beïnvloeden zoals ze in cosmetica worden gebruikt.

Zijn hormoonverstorende stoffen in cosmetica gevaarlijk?

Het eerlijke antwoord is dat het risico afhangt van dosis en blootstelling, en dat voor de meeste vermoedelijke cosmetische ingrediënten het bewijs van schade bij toegestane niveaus beperkt is. Een paar factoren bepalen hoeveel je eraan wordt blootgesteld:

• Leave-on of uitspoelbaar: een bodylotion die de hele dag op de huid blijft, geeft meer blootstelling dan een shampoo die na een minuut wordt afgespoeld.
• Oppervlak en hoeveelheid: een bodyproduct bedekt veel meer huid dan een lippenbalsem.
• Frequentie: producten die je dagelijks gebruikt, tellen zwaarder dan producten die je af en toe gebruikt.
• Gecombineerde blootstelling: je kunt dezelfde stof uit meerdere producten binnenkrijgen, en wetenschappers onderzoeken nog hoe mengsels samen werken.

Wil je de blootstelling verminderen, richt je dan op leave-on producten die je over grote oppervlakken en dagelijks gebruikt. Je hoeft niet alles in één keer weg te gooien.

Zwangerschap, baby's en kinderen

Hormonen sturen de ontwikkeling in de baarmoeder en in de vroege kindertijd, en daarom besteden onderzoekers de meeste aandacht aan die perioden. De EU verbiedt propylparabeen en butylparabeen al in leave-on producten voor het luiergebied van kinderen onder de 3. Veel ouders kiezen voor baby's ook eenvoudige, parfumvrije producten.

Hoe Green Point hormoonverstorende stoffen markeert

Green Point hanteert een voorzorgsbenadering. Ingrediënten die op lijsten van vermoedelijke hormoonverstorende stoffen staan, waaronder sommige parabenen, chemische UV-filters, triclosan, BHA, BHT, cyclische siliconen en aluminiumzouten, worden geclassificeerd als "Vermoedelijke hormoonverstorende stof" en verlagen de score van een product. Deze markering betekent dat er openstaande vragen zijn over het ingrediënt, niet dat is aangetoond dat een product je schaadt.