Siliconen in huid- en haarverzorging: goed, slecht of overdreven?

Siliconen zijn voor de meeste mensen niet slecht. Ingrediënten als dimethicone maken haar zacht, verminderen pluizen en helpen de huid vocht vast te houden, en ze irriteren zelden. De echte nadelen zijn ophoping in het haar, een zwaar gevoel op sommige huidtypes en, bij cyclische siliconen zoals cyclopentasiloxane, hardnekkigheid in het milieu. Daarom beperkt de EU ze.

Wat zijn siliconen in cosmetica?

Siliconen zijn synthetische ingrediënten die zijn opgebouwd uit een keten van silicium en zuurstof. In cosmetica vormen ze een dun, flexibel laagje op de huid of het haar. Dat laagje zorgt ervoor dat crèmes makkelijk uitsmeren, foundation en primers zijdezacht aanvoelen, haar glans en soepelheid krijgt en er minder water uit de huid verdampt.

Je herkent ze meestal aan hun uitgang: -cone, -conol, -silane of -siloxane. Dit zijn de siliconen die je het vaakst tegenkomt:

Zijn siliconen slecht voor je haar?

Siliconen behoren tot de meest effectieve ingrediënten om haar zacht te laten aanvoelen. Ze omhullen het haaroppervlak, verminderen wrijving bij het kammen, temmen pluizig haar en geven glans. Een beschadigde haarvezel kunnen ze niet herstellen, maar ze zorgen wel dat het haar er beter uitziet en beter valt.

Het nadeel is ophoping. Siliconen die niet in water oplossen kunnen zich opstapelen als je meerdere producten met siliconen gebruikt en alleen een heel milde shampoo gebruikt. Het haar voelt dan sneller zwaar, plat of vet aan, vooral als het fijn is. Een gewone shampoo verwijdert ze meestal; een diepreinigende wasbeurt om de week of twee weken helpt als je veel stylingproducten gebruikt.

• Fijn of vet haar: lichtere afspoelformules of siliconenvrije producten voelen vaak beter.
• Dik, krullend, droog of gebleekt haar: siliconen in conditioners en leave-ins helpen vaak tegen klitten en pluizen.
• Gebruikers van sulfaatvrije shampoo: let op ophoping en reinig af en toe diep. In onze gids over sulfaten in shampoo lees je de afwegingen.

Dimethicone in huidverzorging: is het veilig?

Dimethicone is een van de meest gebruikte ingrediënten in huidverzorging. Het vormt een beschermend laagje dat vochtverlies vermindert en de huid kan beschermen tegen prikkels. Omdat de moleculen groot zijn, wordt verwacht dat het niet in significante mate door de huid wordt opgenomen, en het Amerikaanse Cosmetic Ingredient Review-panel concludeerde dat het veilig is zoals het in cosmetica wordt gebruikt. In de VS is het ook de werkzame stof in sommige vrij verkrijgbare huidbeschermende producten.

Allergische reacties op dimethicone komen weinig voor, en dat is een van de redenen waarom het in veel producten voor de gevoelige huid zit. Sommige mensen houden gewoon niet van het gladde gevoel of vinden rijke siliconenformules te zwaar; dat is een kwestie van textuur, niet van veiligheid.

Verstoppen siliconen de poriën?

Dimethicone geldt over het algemeen als niet-comedogeen, wat betekent dat het een laag risico heeft om poriën te verstoppen, en het zit veel in producten voor de vette en acnegevoelige huid. Het laagje dat het vormt is dun en sluit de huid niet af als een stuk plastic folie.

Krijg je puistjes na een nieuw product, dan ligt de oorzaak vaker bij een combinatie van zware oliën, wassen of de formule als geheel dan bij de silicone zelf. Toch is iedere huid anders: blijft een product puistjes veroorzaken, stop er dan mee en vergelijk de ingrediëntenlijst met producten die wel bij je passen. In onze gids over oorzaken van acne en wat helpt vind je het grotere plaatje.

Cyclopentasiloxane en het milieu: waarom de EU het beperkt

Het grootste bezwaar tegen siliconen betreft niet je huid, maar het milieu. Cyclische siliconen, bekend als D4, D5 en D6, breken heel langzaam af en kunnen zich ophopen in levende organismen. Daarom classificeerden Europese toezichthouders ze als zeer persistent en zeer bioaccumulerend. Omdat veel van wat we aanbrengen uiteindelijk via de gootsteen wegspoelt, zijn cosmetica een belangrijke bron van deze stoffen in het milieu.

• D4 (cyclotetrasiloxane) is verboden in EU-cosmetica omdat het is ingedeeld als giftig voor de voortplanting.
• D5 (cyclopentasiloxane) is sinds 2020 in de EU beperkt tot 0,1% in afspoelproducten, zoals shampoos en douchegels.
• D5 en D6 worden vanaf juni 2027 ook beperkt tot 0,1% in leave-on-cosmetica, zoals crèmes en make-up, volgens een EU-beperking uit 2024.

Wat de veiligheid voor mensen betreft: het Wetenschappelijk Comité voor consumentenveiligheid van de EU beschouwt D5 als veilig bij de concentraties die in cosmetica worden gebruikt, behalve in haarstylingsprays en zonnebrandsprays, waar het kan worden ingeademd. D4 is onderzocht op mogelijke effecten op hormonen. Lineaire siliconen zoals dimethicone vallen niet onder deze beperkingen.

Hoe Green Point siliconen markeert

Green Point classificeert deze ingrediënten als Silicone en beoordeelt ze voorzichtig, waardoor een product punten kan verliezen als het ze bevat. Cyclopentasiloxane en cyclomethicone hebben ook de classificatie Vermoedelijke hormoonverstoorder. Dit is een voorzorgsbenadering die rekening houdt met hardnekkigheid in het milieu en open vragen; het betekent niet dat een conditioner met dimethicone je haar of huid schaadt.

Wil je andere ingrediënten op hetzelfde etiket controleren? In onze gids over ingrediëntenlijsten van cosmetica lezen leggen we INCI-namen en de volgorde van ingrediënten uit, en in onze gids over hormoonverstoorders in cosmetica lees je wat "vermoedelijk" betekent.